how-to-shop-for-a-telescope-94.13

راهنمای خرید تلسکوپ

انتخاب یک تلسکوپ خوب برای رصد، چه برای تازه‌کارها و چه برای کسانی که در دنیای نجوم آماتوری از حرفه‌یی‌ها به شمار می‌آیند، فرآیند ساده‌ای نیست. هر قدر هم که به قلب فصل ایده‌ال رصد، یعنی تابستان، نزدیک‌تر باشیم، این انتخاب سخت‌تر نیز خواهد شد.

اگر برای دیدن پدیده‌های رصدی تابستان و شرکت در تورهای رصدی محبوبتان، به دنبال خرید تلسکوپ هستید و در عین حال اطلاعات زیادی دربارۀ انواع تلسکوپ ندارید، به شما پیشنهاد می‌کنیم ضمن مشورت با افراد آگاه در این زمینه، انواع راهنمای خرید تلسکوپ ‌ها و کاربردهای آنها را نیز به دقت بخوانید.

آشنایی با تلسکوپها

آنچه باید برای خرید تلسکوپ بدانیم

تلسکوپ، همان‌طور که از نامش پیداست، وسیله‌ای است برای دیدن فاصله‌های دور. در مشاهده‌ی ماه، سیارات و دیگر اجرام آسمانی، به درستی فرض می‌شود که تمام آنها در فاصلۀ خیلی دور نسبت به ما، یا به بیان دیگر در بی‌نهایت قرار دارند. تلسکوپ وسیلۀ دیدن تمام این اجرام است، اما این کار به معنای نزدیک‌تر آوردن سوژه‌ها نیست.

تلسکوپ تنها می‌تواند اجرامی را که در دوردست قرار دارند، بزرگ‌تر نشان دهد و به‌ کار بردن فعل نزدیک کردن اجرام، مفهوم کار این وسیله را به درستی منتقل نمی‌کند. با این حساب شاید تصور کنید که بزرگ‌نمایی مهم‌ترین ویژگی‌ای است که باید در خرید تلسکوپ به آن توجه داشته باشید، اما اینطور نیست؛ مهم‌ترین ویژگی هر تلسکوپ، گشودگی یا قطر دهانۀ آن است. پیش از آنکه به تعریف بیشتر این ویژگی‌ها بپردازیم بهتر است با انواع مختلف تلسکوپ‌ها آشنا شویم.

انواع تلسکوپ‌

تلسکوپ‌ها را از نظر نوع طراحی و مسیری که نور در داخل آنها طی می‌کند، به سه گروه کلی شکستی، بازتابی وترکیبی دسته‌بندی می‌کنند.

انواع تلسکوپ

تلسکوپ شکستی

ساده‌ترین نوع تلسکوپ، تلسکوپ‌های شکستی هستند. در تلسکوپ شکستی از یک (یا تعداد بیشتر) عدسی برای گردآوری نور استفاده می‌شود. پرتوهای نور بعد از عبور از عدسی شیئی منحرف شده (یا می‌شکنند) و در نقطۀ کانونی متمرکز می‌شوند.

 

در تلسکوپ‌های شکستی از عدسی‌های محدب که از شیشه‌های با کیفیت ساخته شده‌اند برای گردآوری نور استفاده می‌شود

بیشتر تلسکوپ‌هایی که در ورودی‌شان عدسی می‌بینید (و نه تمام آنها) از نوع شکستی هستند. معمولاً در انتهای تلسکوپ از آینۀ تخت یا منشور کوچکی (در وسیله‌ای به اسم چپقی) برای منحرف کردن مسیر نور استفاده می‌کنند تا هم جهت‌گیری تصویر نهایی تلسکوپ (از نظر وارون یا چپ و راست بودن) بهتر شود و هم نشان‌روی تلسکوپ به آسمان و دیدن سوژه‌ها راحت‌تر باشد.

 

پرتوهای نور بعد از عبور از عدسی همگرا (محدب) در نقطه‌ای به نام کانون به هم می‌رسند

تلسکوپ بازتابی

نوع دوم، تلسکوپ‌های بازتابی هستند. در تلسکوپ‌های بازتابی به جای عدسی از آینه برای منعکس کردن و متمرکز کردن نور استفاده می‌شود. آینه در انتهای لولۀ تلسکوپ قرار می‌گیرد و نور را به سمت ابتدای لوله باز می‌تاباند. بسته به اینکه نور بعد از بازتاب برای کانونی شدن چه مسیری طی کند و کانون در کجای لوله قرار بگیرد، طرح‌های مختلف تلسکوپ‌های بازتابی ساخته می‌شود.

در ساده‌ترین حالت تلسکوپ بازتابی، آینۀ مسطح کوچکی قبل از کانون با زاویۀ ۴۵ درجه نسبت به محور تقارن تلسکوپ قرار می‌گیرد و نور را به خارج از لوله منحرف می‌کند (تصویر میانی شکل ۱ را ببینید). کسی که برای نخستین بار چنین تلسکوپی ساخت، نیوتن بود، به همین دلیل به این نوع تلسکوپ‌های بازتابی، نیوتنی می‌گویند.

نمایی از تلسکوپی که نیوتن ساخته بود

نوع کاسگرین (Cassegrain Telescopes) این تلسکوپ‌ها نیز بسیار شناخته‌شده است. در تلسکوپ‌های کاسگرین از آینۀ مقعر برای گردآوری نور استفاده می‌شود و آینه، نور را به ورودی تلسکوپ بازتاب می‌کند. در آنجا آینۀ خمیدۀ دیگری قرار دارد که نور را دوباره به سمت آینۀ اصلی برمی‌گرداند. برای اینکه نور بتواند از آینه یا تلسکوپ خارج شود، روزنه‌ای در قسمت مرکزی آینۀ اصلی یا اولیه قرار داده می‌شود.

 

how to shop for a telescope-94.22

تلسکوپ ترکیبی                            

در نوع سوم تلسکوپ‌ها، تلسکوپ‌های ترکیبی یا کاتادیوپتریک، از ترکیب عدسی‌ها و آینه‌ها استفاده می‌شود. آینه در انتهای لولۀ تلسکوپ نقش اصلی یعنی گردآورندۀ نور را دارد و عدسی که در ورودی تلسکوپ نصب می‌شود، مسیر نور را اصلاح می‌کند. باز هم بسته به نوع طراحی و عدسی اصلاح‌کننده، انواع مختلف تلسکوپ‌های ترکیبی به دست می‌آید.

یکی از انواع تلسکوپ‌های ترکیبی، نوع اشمیت-کاسگرین است. در این تلسکوپ از عدسی تصحیح کننده‌ای به نام تیغۀ اشمیت در ورودی تلسکوپ استفاده می‌شود.

در نوع دوم، از تیغۀ دیگری موسوم به تیغۀ ماکستوف برای اصلاح مسیر نور استفاده می‏شود. به این ترتیب تلسکوپی از نوع ماکستوف-کاسگرین به دست می‌آید.

 

تیغه‌های تصحیح‌کنندۀ تلسکوپ‌های ترکیبی

در نوع دیگری تیغۀ ماکستوف در ورودی تلسکوپ‌های نیوتنی قرار داده شده است که به آن تلسکوپ ماکستوف-نیوتنی گفته می‌شد.

طرح نوری دو نمونه از تلسکوپ‌های ترکیبی

گشودگی یا قطر دهانه

در تلسکوپ‌ها از عدسی (یا همان لنز) یا آینه برای گردآوری نور و متمرکز کردن آن استفاده می‌کنند. در واقع این عدسی یا آینه مهم‌ترین جزء نوری (اُپتیکی) تلسکوپ است. عدسی یا آینه‌ای که این کار اساسی را بر عهده دارد، به طور ساده شیئی تلسکوپ نامیده می‌شود. هر چه قطر شیئی (عدسی یا آینه) تلسکوپ بیشتر باشد، توانایی آن در جمع‌آوری نور بیشتر است.

این کار بسیار مشابه جمع کردن آب باران با ظرف‌های مختلف است؛ اگر ظرفی که انتخاب می‌کنیم قطر بیشتری داشته باشد قطرات باران بیشتر جمع می‌شوند. به همین ترتیب تلسکوپی که گشودگی بیشتری دارد نور بیشتری از آسمان می‌گیرد. دریافت نور بیشتر به این معناست که سوژه‌های کم‌نور مثل کهکشان‌ها یا سحابی‌ها را بهتر می‌توان دید. هر چه گشودگی بیشتر باشد نور بیشتری گردآوری می‌شود و تصویر روشن‌تری به دست می‌آید.

هر چه دهانۀ ظرف بزرگتر باشد، قطره‌های بیشتری از آب باران جمع می‌شود. به همین ترتیب، آینۀ بزرگ‌تر ذرات نور بیشتری گردآوری می‌کند.

معمولاً قطر شیئی یا گشودگی دهانه‌ی تلسکوپ‌ها را به میلیمتر یا اینچ بیان می‌کنند. قاعده‌ی مرسوم (و نه کلی) این است که گشودگی تلسکوپ‌های شکستی، یعنی تلسکوپ‌هایی را که در آنها از عدسی به عنوان شیئی استفاده می‌شود به میلیمتر و گشودگی تلسکوپ‌های بازتابی که در آن‌ها از آینه استفاده می‌شود به اینچ بیان شود.

هر اینچ ۲٫۵ (یا به بیان دقیق‌تر ۲٫۵۴ ) سانتیمتر است، پس تلسکوپ ۴ اینچی، گشودگی یا قطر دهانه‌ی ۱۰ سانتیمتر یا ۱۰۰ میلیمتر دارد. توجه کنید که منظور از قطر دهانه یا گشودگی، قطر شیئی تلسکوپ است نه قطر لوله‌ی آن. همیشه قطر لوله کمی از قطر شیئی بزرگ‌تر است تا شیئی داخل لوله قابل نصب باشد.

منظور از قطر دهانه، قطر عدسی یا آینۀ تلسکوپ است. قطر لولۀ تلسکوپ همیشه کمی از قطر عدسی بیشتر است.

هرچه گشودگی تلسکوپی که انتخاب می‌کنید بیشتر باشد، توانایی آن بالاتر خواهد بود. مسلماً قیمت تلسکوپ هم به این ترتیب افزایش پیدا می‌کند.

شکستی بخریم یا بازتابی؟! ترکیبی چطور؟!

how to shop for a telescope-94.13

هر کدام از انواع تلسکوپ‌ها مزیت‌ها و معایب خودشان را دارند. آنچه مهم است این است که شما به عنوان کسی که قرار است از تلسکوپ استفاده کند، با توجه به شرایط، توانایی‌ها و اهداف خود انتخاب مناسبی داشته باشید. به یاد داشته باشید بهترین کار این است که مراحل کار با تلسکوپ را گام به گام یاد بگیرید و به تدریج سراغ تلسکوپ‌های بزرگ‌تر و پیچیده‌تر بروید.

هزینۀ تلسکوپ نیز مهم است. تلسکوپ‌های شکستی یا بازتابی ساده قیمت کمتری نسبت به تلسکوپ‌های ترکیبی یا تلسکوپ‌هایی با قابلیت‌های ویژه (مثل تلسکوپ‌های شکستی با کیفیتی که آپوکروماتیک نامیده می‌شوند، یا تلسکوپ‌هایی با پایه‌های مجهز به سامانۀ هدف‌گیری و ردیابی خودکار Go To) دارند. آنچه البته اهمیت بیشتری دارد انتظار شما از تلسکوپ‌تان و اهدافی است که برای خود در نظر گرفته‌اید.

راهنمای انتخاب تلسکوپ بر اساس اهدف رصدی

معمولاً افراد تازه کار بیشتر دوست دارند با رصد ماه و سیارات منظومه‌ی شمسی شروع کنند. دیدن گودال‌های برخوردی ماه و هلال‌های آن در فازهای مختلف، مشاهده‌ی قمرهای گالیله‌یی سیارۀ مشتری و پیگیری جابجایی آن‌ها در اطراف سیاره یا رصد حلقه‌های زحل جذابیت زیادی برای رصدگران تازه‌کار دارند.

افزون بر اینها تعداد زیادی سوژۀ رصدی غیر از سیارات و ماه در آسمان هست که به عنوان اجرام عمق آسمان یا اجرام ژرف آسمان شناخته می‌شوند؛ مثل سحابی‌ها و خوشه‌های ستاره‌یی و کهکشان‌ها. به خاطر داشته باشید که تلسکوپ‌هایی که هم اکنون در ایران هستند برای افراد تازه کار کاربری چندمنظوره دارند، یعنی با تمام انواع تلسکوپ‌ها می‌توانید همۀ این سوژه‌ها را کمابیش ببینید.

 

بعد از اینکه مدتی با نخستین تلسکوپ خود کار کردید و علاقه‌مندی اصلی خود را شناختید، می‌توانید تلسکوپ بعدی خود را با گزینش بهتری انتخاب کنید. مثلاً اگر به این نتیجه برسید که رصد سیارات برای شما جذابیت بیشتری دارد، می‌توانید تلسکوپی از نوع ماکستوف-کاسگرین با قطر دهانه‌ی مناسب (بیشتر از ۱۰۰ میلیمتر) یا تلسکوپی شکستی و با کیفیت، مثل انواع آپوکروماتیک‌ها تهیه کنید. بر عکس اگر به رصد خوشه‌‌های ستاره‌یی یا سحابی‌ها علاقه‌مند هستید می‌توانید تلسکوپی نیوتنی با قطر دهانۀ بالا و فاصلۀ کانونی کم تهیه کنید، یا سراغ تلسکوپ‌های شکستی آپوکروماتیک با قطر دهانۀ بالاتر از ۱۰۰ میلیمتر بروید.

 

 

 

 

منبع: بامیلو

 

 

 




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *